معرفی اثر
این اثر، میوهخوری یا کاسهای کمعمق و مدور با قطر زیاد و ارتفاع کم است که سطح گسترده آن امکان نمایش تزئینات متراکم و پرکار را فراهم کرده است. بدنه اثر به رنگ لاجوردی تیره بوده و دارای لبهای باریک و پایهای حلقوی است.
بخش داخلی ظرف با آرایهای متراکم از طلاکاری و نقوش گیاهی پوشیده شده و یک نوار حلقوی، فضای مرکزی را از حاشیه تزئینی پیرامون آن جدا میکند. گلهای ستارهمانند به رنگهای سفید، صورتی و آبی، گلهای کوچک قرمز و سفید، برگهای سبز، ساقههای طلایی و نقاط برجسته طلایی در سراسر سطح در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و ترکیبی پرکار و چشمگیر پدید آوردهاند.
ترکیب شیشه لاجوردی با طلا و مینای چندرنگ، این اثر را در سنت شیشههای تزئینی شرقگرایانه اروپا در نیمه دوم قرن نوزدهم قرار میدهد. در این دوره، برخی تولیدکنندگان اروپایی به بازآفرینی و تفسیر دوباره هنرهای شیشهای سرزمینهای اسلامی، بهویژه شیشههای طلاکاری و مینایی مصر و سوریه در دورههای ایوبی و مملوکی، روی آوردند.
در آثار لوبمایر، این گرایش در مجموعههایی با عنوان «Persian» (ایرانی) و «Arabian» (عربی) نمود پیدا کرد. تراکم نقشهای گیاهی، استفاده گسترده از طلا و تضاد آن با زمینه تیره شیشه، از ویژگیهایی است که به این آثار جلوهای مجلل و تزئینی میبخشد. نمونههای مشابه لوبمایر مربوط به حدود سال 1878 نیز از شیشه رنگی، مینای چندرنگ، طلا و نقوش گیاهی با گرایش نئوایرانی برخوردارند.
شرکت J. & L. Lobmeyr در سال 1823 در وین توسط یوزف لوبمایر تأسیس شد و در نیمه دوم قرن نوزدهم، تحت مدیریت یوزف و لودویگ لوبمایر، به یکی از نامهای شناختهشده صنعت شیشه اتریش تبدیل شد. لودویگ لوبمایر (1829–1917) در گسترش همکاری میان شرکت و معماران و طراحان نقش مهمی داشت و محصولات این شرکت در نمایشگاههای بینالمللی آن دوره نیز عرضه میشدند. گئورگ رهلندر نیز از جمله طراحانی بود که با لوبمایر همکاری داشت و طراحی برخی از آثار موسوم به «Persian» (ایرانی) به او نسبت داده شده است.
بررسی نمونههای ثبتشده در موزه هنرهای کاربردی وین (MAK) نشان میدهد که در تولیدات لوبمایر، طراحی اثر و ساخت بدنه شیشهای میتوانست توسط افراد یا مراکز متفاوت انجام شود؛ برای نمونه، برخی آثار با نام J. & L. Lobmeyr در وین ثبت شدهاند، در حالی که سازنده بدنه آنها یکی از کارخانههای شیشهسازی بوهمیا معرفی شده است.
بر اساس اطلاعات موجود، این میوهخوری با نمونههای شیشهای لوبمایر در سبک ایرانی و بهویژه نمونههای مربوط به حدود سال 1878 شباهت فرمی و تزئینی دارد. با این حال، از آنجا که نشان کارخانه، شماره کاتالوگ یا سند آرشیوی مستقیم مربوط به همین قطعه در اختیار نیست، انتساب آن به J. & L. Lobmeyr قطعی نیست و بهتر است با عنوان «منسوب به» معرفی شود. وجود نمونههای مشابه در مجموعههای موزهای و حراجی، از جمله آثار دارای فرم مدور، طلاکاری و نقاشی مینایی چندرنگ، این انتساب را از نظر تطبیقی قابل بررسی میکند.
مشخصات اثر
هنرمند: J. & L. Lobmeyr (یوزف و لودویگ لوبمایر)، با طراحی تزئینی منسوب به گئورگ رهلندر (Georg Rehlender)
ملیت: اتریش محل ساخت: وین؛ احتمالاً بدنه در یکی از کارگاههای شیشهگری بوهمیا تولید شده است
دوره فرهنگی: اواخر قرن نوزدهم، احتمالاً حدود 1878 میلادی
جنس: شیشه
ابعاد: قطر 31 سانتیمتر؛ ارتفاع 7 سانتیمتر
محل نگهداری: موزه ظروف سلطنتی، مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد
تدوین و پژوهش: هنگامه یعقوبی
عکس: اشکان غضنفری