بطری شیشهای ساخت بوهم با درپوش نیزهای، نقوش گل و طلاکاری
در میان آثار بهنمایشدرآمده در موزه ظروف سلطنتی مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد، بطری شیشهای نفیسی با درپوش نیزهایشکل قرار دارد که از نمونههای شاخص شیشههای تزئینی ساخت بوهم در میانه سده نوزدهم میلادی بهشمار میرود. این اثر با بدنهای از شیشه سبز شفاف، نقوش گیاهی و هندسی، نقاشی مینایی چندرنگ و طلاکاری تزئین شده است.
بدنه اثر فرمی حجیم با شانههای مایل و گردنی بلند دارد و سه حلقه برجسته شیشهای، ساختار گردن آن را از یکدیگر تفکیک کردهاند. درپوش نیز بهصورت کشیده و نیزهایشکل ساخته شده است. سطح بدنه با ترکیبی از نوارهای منحنی، شبکههای لوزیشکل، برگهای تزیینی، ترنجهای مدور و نقوش گیاهی پوشانده شده و درون برخی از این ترنجها و بخشهای مختلف اثر، دستهگلهایی با رنگهای سفید، آبی، نارنجی و سبز دیده میشود. پیچکها، نقوش اسلیمیمانند، نقاط تزیینی و خطوط طلایی نیز در بخشهای مختلف بدنه به کار رفتهاند.
در ساخت این بطری از شیوههای مختلف شیشهگری و تزئین شیشه استفاده شده است. بدنه احتمالاً به روش دمش شکل گرفته و پس از آن با تراش و پرداخت، جزئیات سطح آن ایجاد شده است. حلقههای برجسته گردن نیز بهصورت جداگانه و در حالت داغ به بدنه افزوده شدهاند. نقوش گل و گیاه با رنگهای مینایی اجرا و پس از پخت تثبیت شده و طلاکاری نیز بهعنوان مرحلهای مستقل از تزئینات اثر انجام گرفته است. وجود حبابها و برخی ناهمواریهای جزئی در شیشه، با فرآیند ساخت دستی این اثر سازگار است.
بوهم، در اروپای مرکزی و در محدوده جمهوری چک امروزی، از مراکز مهم تولید شیشه در سده نوزدهم میلادی بود. کارگاههای شیشهگری این منطقه، علاوه بر تولید ظروف مصرفی و تزئینی برای بازارهای اروپایی، نمونههای متنوعی از آثار شیشهای را برای بازارهای شرقی، از جمله ایران، تولید و صادر میکردند. استفاده از شیشههای رنگی، نقاشی مینایی، طلاکاری، تراشهای عمیق و فرمهای کشیده و تشریفاتی از ویژگیهایی است که در شماری از نمونههای شیشههای بوهمی این دوره مشاهده میشود.
نمونههای تطبیقی موجود در مجموعه آثار حراجی کریستیز، از جمله دکانترهای شیشهای سبز ساخت بوهم برای بازار ایران، شباهتهایی در فرم بدنه، تراش شیشه، نقوش گل و گیاه، طلاکاری، حلقههای گردن و شکل کشیده درپوش با این اثر نشان میدهند. بر اساس این مقایسهها، انتساب اثر به تولیدات شیشهگری بوهم و احتمال ساخت آن برای بازار ایران قابل طرح است و تاریخ حدود سال 1860 میلادی برای آن پیشنهاد میشود.
در قسمت زیرین اثر، علامتی طلایی شامل یک یا دو نویسه میان دو خط افقی دیده میشود. با توجه به نبود مستندات کافی، در حال حاضر نمیتوان این علامت را بهطور قطعی به یک کارگاه یا سازنده مشخص نسبت داد. این نشان ممکن است بخشی از یک شماره تطبیقی، کد داخلی کارگاه یا علامت مربوط به تزئینکننده اثر بوده باشد. ازاینرو، سازنده این بطری در حال حاضر نامشخص است.
مشخصات اثر:
- عنوان: بطری شیشهای ساخت بوهم با درپوش نیزهای، نقاشی مینایی و طلاکاری- سازنده: کارگاه شیشهگری نامشخص- محل تولید: بوهم، در قلمرو امپراتوری اتریش؛ جمهوری چک امروزی- دوره: میانه سده نوزدهم میلادی، احتمالاً حدود 1860 میلادی- بازار مقصد: احتمالاً ایران- جنس: شیشه سبز شفاف- تکنیک: دمش، تراش و پرداخت شیشه، افزودن حلقههای شیشهای، نقاشی مینایی چندرنگ و طلاکاری- ارتفاع: 41 سانتیمتر- قطر دهانه: 8 سانتیمتر- محل نگهداری: موزه ظروف سلطنتی، مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد- نشان زیر اثر: علامت طلایی شامل یک یا دو نویسه میان دو خط افقی؛ خوانش و کارکرد نامشخص
پژوهش، تدوین و عکاسی:اشکان غضنفری ـ امین اموال موزه ظروف سلطنتی
منابع:1. Christie’s، Bohemian Lime-Green Cut and Enamelled Glass Decanters, Persian Market, Mid-19th Century2. Christie’s، Bohemian Lime-Green Cut and Enamelled Glass Decanters and Stoppers3. Christie’s، Bohemian Enamelled Glass for the Persian Market4. Encyclopaedia Iranica، Crystal