به یاد کیوان خسروانی؛ معمار و هنرمند فقید ایرانی
کیوان خسروانی، معمار، هنرمند و از چهرههای تأثیرگذار در عرصه معماری و طراحی لباس ایران، در سال 1317 در تهران متولد شد. وی دانشآموخته رشته معماری از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران با رتبه ممتاز و از شاگردان استاد هوشنگ سیحون بود.
خسروانی برای ادامه تحصیل راهی فرانسه و ایتالیا شد و در ایتالیا مدرک دکترای مرمت آثار باستانی را از دانشکده معماری رم دریافت کرد. پس از بازگشت به ایران، علاقه عمیق او به فرهنگ و هنر ایران، زمینهساز خلق و بازتولید آثاری فاخر با الهام از سنتهای ایرانی و تلفیق آن با خطوط و رویکردهای جدید و مدرن شد.
وی در اواسط دهه 1340 خورشیدی، با طراحی نور تخت جمشید و حافظیه و همچنین فضاهای نمایشی نخستین جشن هنر شیراز، در محافل فرهنگی و هنری ایران مطرح شد.
از جمله آثار معماری کیوان خسروانی در ایران میتوان به طراحی «مهمانسرای نائین»، کتابخانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در محله گود زنبورکخانه، در حوالی خیابان مولوی، و حفاظت از بافت فرهنگی عودلاجان در تهران اشاره کرد. او پس از انقلاب 1357 نیز در خارج از ایران به فعالیتهای خود ادامه داد و پروژه «شبستان ایرانی در مسجد جامع پاریس»، بنایی تاریخی مربوط به سال 1924، را اجرا کرد.
کیوان خسروانی؛ پیشگام طراحی لباس در ایران
کیوان خسروانی از پیشگامان طراحی لباس در ایران نیز به شمار میرود. او توانست با الهام از هنرهای سنتی ایران و تلفیق آن با مدرنیته و اصول دوختودوز اروپایی، لباسهایی متناسب با شیوه «اوتکوتور» خلق کند.
خسروانی در این مسیر، صنایع دستی و هنرهای سنتی ایران را که پیش از آن بیشتر بهصورت پراکنده و محلی در پوشاک اقوام ایرانی مورد استفاده قرار میگرفت، به خدمت گرفت. او با استفاده از پارچههای قلمکار و چشمهدوزیهای اصفهان، چاپهای کلاقهای اسکو در آذربایجان، پارچههای زربفت فاخر کاشان ــ که احیای کارگاههای زریبافی امکان استفاده از آنها را فراهم کرده بود ــ و همچنین سوزندوزیهای ارزشمند بلوچستان و دیگر رودوزیهای اصیل ایرانی، آثاری خلق کرد که در زمان خود رویکردی نوآورانه و تحولآفرین در زمینه مد و طراحی لباس ایران محسوب میشد.
او همچنین با بهرهگیری از عناصر و المانهای معماری در طراحی لباس، میان هنرهای سنتی ایران و جریانهای نوین طراحی ارتباطی تازه ایجاد کرد. بسیاری از این لباسها امروزه در موزههای ایران و جهان نگهداری و به نمایش گذاشته شدهاند.
مجموعه «رویال»
در میان آثار کیوان خسروانی، مجموعهای با عنوان «رویال» جایگاه ویژهای دارد. این مجموعه دربرگیرنده آثار شاخص و نفیسی است که در دهههای 1340 و 1350، طی مدت سیزده سال، با همراهی و همکاری مهرمنیر جهانبانی و خیاط زبده، پری ذوالفقاری، برای استفاده خاندان پهلوی در مراسم رسمی طراحی و اجرا شد.
این مجموعه از منظر تاریخ هنر، طراحی لباس و بازتاب هنرهای سنتی ایران در پوشاک معاصر، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
بوتیکها و پیوند هنر سنتی با پوشاک مدرن
کیوان خسروانی در مسیر فعالیتهای خود در حوزه طراحی لباس، در سال 1345 و با همراهی کامران دیبا، بوتیک لباس مردانه جوانان با نام «Elegant 27» را در تهران افتتاح کرد.
او پس از آن، در دو بوتیک «نامبر وان» و «میس نامبر وان»، با استفاده از مواد و متریالهای در دسترس عموم و همزمان بهرهگیری از هنرها، پارچهها و رودوزیهای سنتی و اصیل ایرانی، نسل جدیدی از پوشاک را طراحی کرد؛ لباسهایی که ضمن برخورداری از ظاهری امروزی و مدرن و قابلیت استفاده روزمره، یادآور هنرها و صنایع دستی اصیل ایران بودند.
خسروانی با خلاقیت و رویکرد مدرن خود، به نوعی واسطهای برای آشنایی نسل جوان با هنرها و پارچههایی شد که در فضای مدرن آن روز، فرصت چندانی برای عرضه و ظهور نداشتند. این رویکرد همچنین توجه دوبارهای به اهمیت صنعت نساجی، کارگاههای بافت و تولید پارچههای سنتی و ضرورت نوآوری در طرح و رنگ سوزندوزی بلوچ و دیگر رودوزیهای اصیل ایران ایجاد کرد.
کیوان خسروانی، معمار و هنرمندی که بخش مهمی از زندگی خود را صرف پیوند میان هنر سنتی ایران و نگاه مدرن کرد، در 12 شهریور 1405 چشم از جهان فروبست.
مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد، فقدان این هنرمند بزرگ و تأثیرگذار را به جامعه فرهنگی و هنری کشور و خانواده ایشان تسلیت گفته و برای بازماندگان، صبر و شکیبایی آرزومند است.
یاد و نامش گرامی باد.