ظرف چینی تزئینی از نوع ژاردینییر
سازنده یا هنرمند: نامشخص؛ انتساب به Meissen
ملیت یا کشور سازنده: احتمالاً اروپای مرکزی یا فرانسه
دوره فرهنگی یا تاریخی: احتمالاً اواخر سده نوزدهم تا اوایل سده بیستم میلادی
سبک: روکوکو احیاشده (Rococo Revival) با تأثیر آشکار از سنت چینی اروپایی و الگوهای Meissen
جنس و تکنیک: چینی لعاب‌دار، نقاشی چندرنگ روی بدنه، تزیینات طلایی و فلزکاری زراندود
ابعاد: طول 32٫5 سانتی‌متر، عرض 24٫5 سانتی‌متر، ارتفاع 11 سانتی‌متر
محل نگهداری: موزه ظروف سلطنتی سعدآباد
ویژگی‌های ظاهری و تزیینات
ژاردینییر، ظرفی بیضی‌شکل و نسبتاً عمیق با بدنه‌ای سفیدرنگ است که سطح بیرونی آن با خوشه‌های انگور بنفش، برگ‌های سبز و گل‌های چندرنگ نقاشی شده است. لبه و بخش‌های داخلی ظرف نیز با نوارها و آرایه‌های طلایی پوشانده شده‌اند.
بدنه چینی بر روی چهار پایه فلزی با پیچش‌های روکوکویی قرار گرفته و در دو سوی آن دستگیره‌هایی با پیکره‌های جانوری بال‌دار و مارگونه دیده می‌شود. ترکیب بدنه چینی با یراق‌آلات فلزی زراندود، فرم بیضی، پایه‌های حلزونی و آرایه‌های برگ‌مانند، این اثر را به نمونه‌ای از ظروف تزیینی و تشریفاتی از نوع ژاردینییر تبدیل کرده است.
فرم و آرایه‌های این اثر را می‌توان در چارچوب روکوکو احیاشده (Rococo Revival) بررسی کرد؛ سبکی که در سده نوزدهم با بازگشت به فرم‌ها، نقوش و عناصر تزیینی روکوکو شکل گرفت و در تولید آثار تزیینی، به‌ویژه ظروف و اشیای لوکس، رواج یافت.
نشان و امضا
بر روی اثر، نشانی شامل دو شمشیر متقاطع با چند علامت نقطه‌مانند دیده می‌شود که روی قطعه‌ای گرد و به رنگ قهوه‌ای یا طلایی قرار گرفته است. در زیر آن نیز عبارت دست‌نویس «Peint à la main» به معنای «نقاشی‌شده با دست» مشاهده می‌شود.
وجود نشان شمشیرهای متقاطع، ارتباط این اثر با سنت تولیدات Meissen را مطرح می‌کند؛ بااین‌حال، در وضعیت فعلی نمی‌توان این نشان را به‌عنوان نشان اصیل و قطعی Meissen شناسایی کرد.
نشان Meissen و مسئله انتساب اثر
کارخانه Meissen از اوایل دهه 1720 میلادی از دو شمشیر متقاطع به‌عنوان نشان کارخانه استفاده کرد. این نشان در دوره‌های مختلف دستخوش تغییراتی شد و در برخی نمونه‌ها، علائمی مانند نقطه، ستاره و نشانه‌های دیگر در کنار شمشیرها دیده می‌شود.
با این حال، نشان موجود بر این اثر را نباید در شرایط فعلی نشان اصیل Meissen دانست. نشان رسمی Meissen در نمونه‌های اصیل معمولاً به شکل دو شمشیر متقاطع با رنگ آبی کبالت و به‌صورت زیرلعابی بر بدنه اعمال می‌شود.
از سوی دیگر، در اروپا تولیدکنندگانی نیز فعالیت داشتند که به ساخت ظروف با الهام از آثار و نشان‌های مراکز تاریخی و مشهور چینی‌سازی می‌پرداختند. از جمله Edmé Samson در پاریس که در تولید ظروف الهام‌گرفته از سنت‌های Meissen، Sèvres و دیگر مراکز تاریخی اروپا شناخته شده است و نمونه‌هایی از تقلید یا اقتباس از گونه‌های مختلف نشان شمشیرهای متقاطع نیز در آثار مرتبط با این جریان دیده می‌شود.
از این رو، با توجه به ویژگی‌های فرمی و تزیینی اثر و همچنین ماهیت نشان موجود، انتساب آن به Meissen نیازمند بررسی و مستندات بیشتری است و در حال حاضر بهتر است اثر به‌عنوان نمونه‌ای با تأثیرپذیری از سنت Meissen و چینی‌سازی اروپایی معرفی شود، نه یک اثر قطعی و اصیل از کارخانه Meissen.
جمع‌بندی
ژاردینییر حاضر، با ترکیب چینی نقاشی‌شده، تزیینات طلایی، پایه‌های فلزی روکوکویی و دستگیره‌های پیکره‌دار، نمونه‌ای شاخص از اشیای تزیینی لوکس اروپایی در دوره احیای روکوکو به شمار می‌رود. مهم‌ترین وجه پژوهشی این اثر، نشان شمشیرهای متقاطع و مسئله انتساب آن به Meissen است؛ موضوعی که بررسی دقیق‌تر تکنیک ساخت، ترکیب مواد، نوع لعاب، شیوه اجرای نشان و مقایسه تطبیقی با نمونه‌های مستند می‌تواند در تعیین منشأ و تاریخ دقیق اثر مؤثر باشد.
عوامل تهیه اطلاعات اثر
تدوین و پژوهش: مژگان سعیدی
عکاس: اشکان غضنفری