کاسه فیلادلفیا؛ اثر وِج‌وود در موزه ظروف سلطنتی

کاسه فیلادلفیا (The Philadelphia Bowl)

طراح: آلن پرایس (Alan Price)، استودیوهای طراحی وِج‌وود

شرکت سازنده: وِج‌وود (Wedgwood)

کشور سازنده: انگلستان

سال ساخت: 1959 میلادی

دوره فرهنگی: نیمه دوم قرن بیستم

ابعاد: ارتفاع 13٫5 سانتی‌متر، قطر دهانه 31 سانتی‌متر

محل نگهداری: موزه ظروف سلطنتی سعدآباد

کاسه فیلادلفیا از آثار یادمانی شرکت وِج‌وود است که در سال 1959 و به‌طور اختصاصی برای شرکت بیلی بنکس اند بیدل (Bailey Banks & Biddle) در فیلادلفیا طراحی و تولید شد. فرم این اثر از کاسه‌های بزرگ پانچ، با الهام از نمونه‌های صادراتی چینی، گرفته شده و بدنه آن از کوئینز وِر (Queen’s Ware)، نوعی سفال لعاب‌دار، ساخته شده است.
سطح کرم‌رنگ کاسه با تصاویر تک‌رنگ و ظریف، به شیوه چاپ انتقالی (Transfer Printing) تزئین شده است؛ روشی که امکان بازتولید جزئیات دقیق تصاویر تاریخی را بر روی بدنه سفالی فراهم می‌کرد.
بر بدنه بیرونی کاسه، چهار تصویر از فیلادلفیای قرن هجدهم دیده می‌شود: کلیسای کریست (Christ Church)، ساختمان مرچنتس اکسچنج (Merchants’ Exchange)، ساختمان ایالتی / تالار استقلال (State House / Independence Hall) و لمون هیل (Lemon Hill).
در میان این صحنه‌ها نیز شاخه و برگ‌هایی قرار گرفته که به درختانی اشاره دارند که نام برخی خیابان‌های اصلی فیلادلفیا از آن‌ها گرفته شده است؛ از جمله Walnut / گردو، Chestnut / شاه‌بلوط، Mulberry / توت و Locust / اقاقیا.
به این ترتیب، بدنه خارجی کاسه تصویری فشرده از معماری، طبیعت و سیمای شهری فیلادلفیای سده هجدهم ارائه می‌کند.
درون کاسه، صحنه‌ای تاریخی از امضای اساسنامه کنفدراسیون در سال 1778 نقش شده است؛ سندی که یکی از نخستین چارچوب‌های حکمرانی ایالات متحده آمریکا را شکل داد. پیرامون این صحنه، پرچم‌های مستعمرات و شهرها، تصاویر سربازان و عناصر تزئینی قرار گرفته‌اند.
در لبه داخلی کاسه نیز عبارتی دیده می‌شود که ترجمه آن چنین است:
«آزادی را در سراسر این سرزمین، برای همه ساکنان آن اعلام کنید.»
این عبارت برگرفته از کتاب لاویان، باب 25، آیه 10 است و بر ناقوس آزادی فیلادلفیا نیز حک شده است. بنابراین، موضوع تزئینی اثر صرفاً به بازنمایی چند بنای تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از نشانه‌های مرتبط با تاریخ سیاسی، مفهوم آزادی و هویت تاریخی فیلادلفیا را در قالب یک شیء تزئینی گرد هم آورده است.
در زیر اثر، عبارت «کاسه فیلادلفیا» و جمله «به‌طور اختصاصی برای شرکت بیلی بنکس اند بیدل طراحی شده است» دیده می‌شود. در ادامه نیز توضیح داده شده که این طراحی‌ها بر اساس اسناد و تصاویر متعلق به قرن هجدهم در مجموعه انجمن تاریخی پنسیلوانیا تهیه شده‌اند. همچنین در نمونه‌های مستند، نشان وِج‌وود و عبارت «حکاکی‌شده توسط استودیوهای وِج‌وود» دیده می‌شود که ارتباط اثر با استودیوهای طراحی این شرکت را نشان می‌دهد.

پیشینه تشریفاتی و مسیر مالکیت اثر

اهمیت ویژه این نمونه در مجموعه ظروف سلطنتی سعدآباد، به پیشینه تشریفاتی و مسیر مالکیت آن مربوط می‌شود. بر روی پلاک فلزی پایه چوبی اثر، عبارت زیر حک شده است:
“PRESENTED TO HIS IMPERIAL MAJESTY MUHAMMED REZA SHAH PAHLAVI BY THE CITY OF PHILADELPHIA APRIL 18, 1962”
ترجمه:
«تقدیم به محمدرضا پهلوی، از سوی شهر فیلادلفیا، 18 آوریل 1962.»
این تاریخ با حضور محمدرضا پهلوی در فیلادلفیا هم‌زمان است. وی در 18 آوریل 1962 در دانشگاه پنسیلوانیا حضور داشت و در جریان مراسمی رسمی، دکترای افتخاری حقوق دریافت کرد. در اسناد آرشیوی دانشگاه پنسیلوانیا نیز برنامه‌ای با عنوان «مراسم ایران، 18 آوریل 1962» ثبت شده است.
در آن زمان، جیمز اچ. جی. تیت (James H. J. Tate) شهردار فیلادلفیا بود؛ بااین‌حال، از نظر مستندنگاری باید توجه داشت که پلاک اثر، اهداکننده را شهر فیلادلفیا معرفی می‌کند و نه شخص شهردار.

عوامل تهیه اطلاعات اثر
پژوهش: هنگامه یعقوبی
عکس: اشکان غضنفری