مشخصات اثر
سازنده: کارخانه چینی مایسن (Meissen Porcelain Manufactory)
محل ساخت: مایسن، زاکسن، آلمان
دوره ساخت: نیمه دوم قرن نوزدهم
دوره فرهنگی: متعلق به دوره قاجار
سبک: احیای روکوکو (Rococo Revival)
جنس: چینی
محل نگهداری: موزه ظروف سلطنتی، مجموعه فرهنگی‌تاریخی سعدآباد
این سرویس شامل قطعاتی برای پذیرایی چای و قهوه است که با گل‌ها و شاخه‌های برجسته و دست‌ساز تزئین شده‌اند. در این ظروف، شاخه‌های سبز همراه با گل‌های آبی «فراموشم‌نکن» به‌صورت برجسته روی بدنه کار شده و در میان آن‌ها گل‌های کوچک رنگارنگ و حشرات نقاشی‌شده نیز دیده می‌شود. لبه سینی و ظروف با خطوط طلایی تأکید شده و دسته‌ها و بخش‌هایی از بدنه نیز با عناصر گیاهی و تزئینات طلایی همراه هستند.
ترکیب گل‌های برجسته سه‌بعدی با گل‌ها و حشرات نقاشی‌شده، از ویژگی‌های مهم این گونه از ظروف مایسن است. این شیوه را می‌توان در ادامه سنت تاریخی کارخانه مایسن برای تلفیق مجسمه‌سازی، نقاشی و ظروف کاربردی بررسی کرد.
مایسن در قرن هجدهم، به‌ویژه با آثار یوهان یواخیم کِندلر، به استفاده از گل‌های برجسته و تزئینات موسوم به «شنه‌بالن» (Schneeballen) یا «گلوله‌های برفی» شهرت یافت. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی کارخانه مایسن، کِندلر در سال 1739 برای سرویس سلطنتی آگوست سوم، گل‌های بسیار ریز و برجسته‌ای طراحی کرد که هر یک به‌صورت جداگانه شکل داده، روی ظرف قرار گرفته و سپس رنگ‌آمیزی می‌شدند. این شیوه در میانه قرن نوزدهم دوباره احیا شد و در آثار مایسن این دوره با شکل‌های متنوع ادامه یافت.
نشان مایسن
نشان دو شمشیر آبی‌رنگ در پشت قطعه نیز از مهم‌ترین شواهد شناسایی این اثر است. «شمشیرهای ضربدری» (Crossed Swords) از سال 1722 به‌عنوان نشان مایسن مورد استفاده قرار گرفته‌اند و بر اساس توضیح کارخانه، این نشان از شمشیرهای موجود در نشان خانوادگی انتخاباتی ساکسونی گرفته شده است.
پیشینه تاریخی اثر در ایران
این سرویس متعلق به کاخ ملکه مادر، تاج‌الملوک پهلوی بوده و از آن یک فنجان و نعلبکی، قندان دردار، دیس و قوری چای در معرض نمایش قرار دارد. سرویس در دوره پهلوی دوم از کاخ گلستان به مجموعه سعدآباد منتقل شده است.
از این رو، ساخت این ظروف را نمی‌توان به دوره پهلوی نسبت داد. این آثار در دوره پیش از پهلوی وارد مجموعه سلطنتی شده و در اختیار دربار قاجار بوده‌اند و بعدها به کاخ تاج‌الملوک منتقل شده‌اند.
در مجموع، سرویس چینی گل‌برجسته مایسن را می‌توان نمونه‌ای از چینی‌های تجملی مایسن با تزئین گل‌برجسته و رویکرد احیای روکوکو در قرن نوزدهم دانست؛ اثری که اهمیت آن در مجموعه سعدآباد، افزون بر ارزش هنری و فنی، به پیشینه مستند حضور آن در کاخ ملکه مادر و انتقال آن از کاخ گلستان به سعدآباد در دوره پهلوی دوم بازمی‌گردد.
پژوهش: سید مهدی یاهو
تکمیل و بازنگری: هنگامه یعقوبی
عکس: اشکان غضنفری