معرفی اثر
نام اثر: طبق تزیینی چینی با قاب فلزی، نقوش گل ارغوانی و زمینهٔ طلایی
نوع اثر: طبق یا سینی تزیینی دسته‌دار
سازنده: نامشخص
انتساب جغرافیایی: منسوب به سنت تزیین چینی لیموژ، فرانسه
دوره: سدهٔ بیستم میلادی؛ احتمالاً میانهٔ سده، حدود دهه‌های 1940 تا 1960
سبک: تاریخ‌گرایی؛ متأثر از شیوهٔ لویی شانزدهم و نئوکلاسیسیسم
جنس و تکنیک: چینی لعاب‌دار؛ تزیین روی لعاب، احتمالاً به شیوهٔ چاپ انتقالی با تکمیل قلمی، زمینه‌سازی و طلاکاری؛ قاب و پایه از فلز ریخته‌گری‌شدهٔ طلایی‌رنگ
ابعاد: ارتفاع 5٫5 سانتی‌متر؛ قطر ظرف 21 سانتی‌متر؛ عرض کلی با احتساب دو دسته 27٫5 سانتی‌متر
نشان پشت اثر: برچسب کاغذی با عبارت «Le Décor Ancien – Limoges»
محل نگهداری: موزه ظروف سلطنتی
این اثر، طبقی مدور و تزیینی از چینی سفید است که درون قابی فلزی و طلایی‌رنگ قرار گرفته است. دو دستهٔ قرینه با آرایه‌های روبانی و گیاهی و پایه‌های کوتاه، ساختاری رسمی و تشریفاتی به آن بخشیده‌اند. این ترکیب، اثر را از یک بشقاب معمولی متمایز کرده و آن را در گروه ظروف نمایشی یا رومیزی قرار می‌دهد.
سطح ظرف از دو بخش اصلی تشکیل شده است: در مرکز، زمینه‌ای سفید با حلقه‌ای از برگ‌های طلایی دیده می‌شود و پیرامون آن، حاشیه‌ای پهن و طلایی با انبوه گل‌های صورتی و ارغوانی قرار دارد. گل‌هایی مانند رز، میخک و شکوفه‌های کوچک‌تر، با سایه‌روشن‌های تک‌رنگ و چیدمانی فشرده، سراسر حاشیه را پوشانده‌اند. تضاد میان سفیدی مرکز، درخشش زمینهٔ طلایی و نقوش گل ارغوانی، کانون بصری اثر را شکل می‌دهد.
قاب فلزی با نقش روبان‌های گره‌خورده، برگ‌ها و طومارهای متقارن تزیین شده است. استفاده از حلقهٔ برگ در مرکز، روبان‌های قرینه و نظم محوری ترکیب‌بندی، با زبان تزیینی سبک لویی شانزدهم و گرایش‌های نئوکلاسیک ارتباط دارد. بااین‌حال، اثر نمونه‌ای تاریخی از سدهٔ هجدهم نیست، بلکه به گروه تولیدات تاریخ‌گرای سدهٔ بیستم تعلق دارد که آرایه‌های هنر درباری فرانسه را بازآفرینی می‌کردند.
ظاهر منظم و تکرارشوندهٔ گل‌ها نشان می‌دهد که تزیینات احتمالاً با چاپ انتقالی یا دکال روی لعاب اجرا و سپس در بخش‌هایی با قلم تکمیل شده‌اند. ازاین‌رو، تا انجام بررسی نزدیک سطح، نباید تمامی نقوش را با قطعیت «تماماً نقاشی دست» معرفی کرد. نوع دقیق آلیاژ قاب نیز بدون آزمایش قابل‌تشخیص نیست؛ بنابراین به‌کاربردن عنوان قطعی «برنز» یا «اورمولو» برای آن توصیه نمی‌شود.
در پشت ظرف، برچسبی کاغذی با عبارت «Le Décor Ancien – Limoges» دیده می‌شود. این عبارت را می‌توان «تزیین به شیوهٔ قدیم لیموژ» ترجمه کرد. برچسب مذکور، مهر پخت‌شدهٔ کارخانه نیست و نام سازندهٔ بدنهٔ چینی را نیز مشخص نمی‌کند. همچنین واژهٔ Ancien در اینجا به شیوهٔ تاریخی تزیین اشاره دارد و به‌تنهایی دلیلی برای عتیقه یا متعلق‌بودن اثر به دوره‌ای کهن نیست.
بررسی نمونه‌های تطبیقی نشان می‌دهد که همین برچسب بر گروهی از ظروف چینی قاب‌دار، شامل سینی، طبق، کاسه و زیرسیگاری، دیده شده است. بعضی نمونه‌ها علاوه بر این برچسب، عبارت «Garnitures en bronze français véritable» و شمارهٔ مدل دارند؛ اما چنین نوشته‌ای در تصویر پشت اثر حاضر مشاهده نمی‌شود. از سوی دیگر، اطلاعات منتشرشده دربارهٔ محل ساخت نمونه‌های مشابه یکسان نیست و بعضی کاتالوگ‌های تجاری توصیف‌های متناقضی ارائه کرده‌اند. به همین دلیل، انتساب قطعی این اثر به کارخانه‌ای معین یا اثبات ساخت بدنه در شهر لیموژ، تنها بر اساس این برچسب امکان‌پذیر نیست.
بر پایهٔ فرم، شیوهٔ تزیین، نوع قاب فلزی و مقایسه با نمونه‌های هم‌برچسب، تاریخ‌گذاری اثر به سدهٔ بیستم و احتمالاً میانهٔ آن، حدود دهه‌های 1940 تا 1960 پیشنهاد می‌شود. این تاریخ تقریبی است و برای دقیق‌ترشدن آن، بررسی فیزیکی بدنه، تکنیک تزیین و قسمت‌های پوشیده‌شده زیر قاب به روش‌های غیرمخرب ضرورت دارد.
عنوان علمی پیشنهادی
«طبق تزیینی چینی با قاب فلزی، نقوش گل ارغوانی و زمینهٔ طلایی، دارای برچسب “Le Décor Ancien – Limoges”، سدهٔ بیستم میلادی، احتمالاً میانهٔ سده؛ سازنده نامشخص.»
پژوهش، تدوین و عکاسی: اشکان غضنفری
منابع
1. INPI — Porcelaine de Limoges, Indication géographique
2. INPI — La porcelaine de Limoges
3. Bidsquare — Décor Ancien Limoges Tray with Metal Fittings
4. Berner’s Auction Gallery — Limoges Porcelain and Bronze Trays